FaclairDictionary EnglishGàidhlig

Meaning of the word Ciall an fhacail

Video, Gaelic transcription, English translation and vocabulary from the programme Aibisidh Bhidio le tar-sgrìobhadh, eadar-theangachadh is briathrachas bhon phrògram Aibisidh

(Originally added to Watch Gaelic in 2015.) (Air a chur ri Coimhead Gàidhlig an toiseach ann an 2015.)

Video is playing in pop-over.

Ciall an fhacail

[Ùisdean] Dà sgioba ma-thà a tha eòlach gu leòr air a’ ghnothaich, bha iad ag innse dhomh, ach saoil dè mar a tha iad le fìrinn no breug. Chun a’ chiad chuairt ma-thà. Tha a h-uile duine a’ faighinn facal, a h-uile taobh a’ faighinn facal an seo agus tha agaibh ri mìneachadh no ciall an fhacail a lìbhrigeadh. Tha aonan dhe na faclan air gach taobh fuadain ge-tà. Feumaidh gach sgioba breithneachadh orra agus tuairmse a dhèanamh càite a bheil an fhìrinn. Tha cothrom aig gach sgioba an taobh eile a cheasnachadh. Sin ma leigeas mise leotha. A rèir mar a thèid leotha an uair sin sgaoilidh mise na puingean mar a thogras mi fhèin. Dà phuing gu cinnteach ma nì sgioba a-mach fìrinn no breug. Agus dearbhaidh mise an uair sin ceart no ceàrr iad, le ceart no ma tha iad ceàrr mar siud ma-thà. ’S i a’ cheist ge-tà cò aig a tha an fhìrinn agus tha sinn a’ tòiseachadh ma-thà a’ tighinn an toiseach gu Màiri Anna. Dè am facal a th’ agad fhèin a Mhàiri Anna?

[Màiri Anna] Facal a th’ agams’ ann an seo “pallan”

[Ùisdean] Pallan.

[Màiri Anna] ’S e “pallan”, chan e “pàilean” idir ach “pallan” agus ’s e facal a tha cha mhòr air a dhol à bith. Tha mi an amharas gum bi fhios aig Ailig air chionn ’s tha e fhathast ann an corra cheàrnaidh aig na seann daoine, na seann dhaoine.

[Ailig] Saoil an robh thu a’ feuchainn ri cantail rium gur e dinosaur a th’ annam, a Mhàiri Anna?

[Màiri Anna] … san Eilean Sgitheanach.

[Iain] Chaidh e à bith mus do chruthaich thu e ma-thà.

[Ùisdean] Uill a bheil ceist, a bheil ceist agad?

[Iain] Pallan.

[Màiri Anna] Pallan. Nise, nan innisinn-s’ dhut beagan den eachdraidh bhiodh tu na bu chiallaiche.

[Iain] Glè mhath. Siuthad ma-thà.

[Ùisdean] Buail ort.

[Màiri Anna] Na Peutanaich às an Eilean Sgitheanach bha iad nan dotairean, nan ollamhan aig Clann MhicLeòid agus aig na Dòmhnallaich agus nuair a bha iad nan dotairean bha ainm aca airson pàirtean den bhothaig nach eilear ag ainmeachadh gu tric.

[Ùisdean] Uh oh. Siuthad.

[Iain] Agus an e sin a th’ ann am “pallan”?

[Màiri Anna] ’S e sin pàirt den bhothaig air nach bi thu a’ toirt tarraing ro thric.

[Iain] Cha chanadh tu ciamar a tha do “phallan”?

[Màiri Anna] Dh’fhaodadh tu sin a ràdh a chionn ’s bha e cudromach anns an ochdamh Linn deug. ’S e th’ anns a’ phallan ach an …

[Ùisdean] Am mìnich thu dhuinn dè th’ ann ma-thà?

[Màiri Anna] An dòc ann an seo eadar do shròn agus do liopa àrd. An dòc beag a tha ann an seo.

[Iain] Seadh, seadh, seadh. Tha e glè choltach ris an fhacal ballain a bhiodh aig bò, mar gum biodh.

[Màiri Anna] Ballain?

[Iain] Ballain na bà.

[Marie] ’S cha chanadh tu a bheil am pallan agad fallain? ged is e pìos den chorp agad…

[Màiri Anna] Cha chanadh tu sin idir. Fhios agad tha sibhse fanaid air rud a tha cudromach agus rud a bha san ochdamh linn deug na chomharra bòidhcheid.

[Ùisdean] Ann an aithghearrachd ma-thà a Mhàiri Anna, “pallan” dìreach geàrr-chunntas air a’ chiall aige agus gluaisidh sinn an uair sin gu Ailig.

[Màiri Anna] An dòc beag ann an seo os cionn do liopa.

[Iain] Seadh.

[Ùisdean] Dòc os cionn do liopa.

[Ailig] Tha pallan gu math mòr aig Màiri Anna.

[Ùisdean] Uill fàgaidh sinn sin an sin an-dràsta agus gluaisidh sinn gu Ailig ach am faigh sinn cothrom air an ath fhacal. Am facal a th’ aig Ailig ma-thà.

[Ailig] Uill ’s e facal a th’ ann an seo agus sin “gangaid” agus tha ciall no dhà aig an fhacal.

[Ùisdean] “Gangaid”.

[Ailig] “Gangaid”. Agus tha e, chanainn anns a’ chiad àite gu bheil e a’ ciallachadh duine a tha a’ dol na bhoil, a Mhàiri agus Iain, gu tric. Duine a tha uabhasach riaslach agus a’ dol na bhoil ann an aithghearrachd.

[Iain] Ciamar a chleachdadh tu e ma-thà? An e “gangaid” a chanadh sinne? ’S e fuaim Sgitheanach a tha sin.

[Ailig] ’S e. Fuaim an taobh sear.

[Iain] Ciamar a tha thu ga litreachadh? G A I

[Ailig] Gangaid. Tha e .. G A N G …

[Iain] À seadh.

[Ailig] … A I D. Gangaid a chanamaide agus tha thu cuideachd ga chleachdadh airson boireannach, gu h-àraidh boireannach a tha nas òige, agus a tha beagan faoin no baoin i fhèin.

[Iain] Seadh, seadh.

[Ailig] Ach cha chanainns’ gu brath gun robh a’ Bhànrigh a tha ri mo thaobh ann an seo gun robh i na gangaid.

[Iain] Ò uill.

[Ùisdean] Puing do dh’Ailig. Tha mi a’ smaointinn gum b’ fhiach do dh’Ailig comharra fhaighinn airson a bhith gu tur modhail ri Mhàiri Anna.

[Ailig] Tha aon rud eile ann agus tha seo gu math cudromach. Agus a-rithist tha mi ag ràdh, duilich, a chanadh ach ’s ann air na boireannaich a tha e a’ bualadh, a Mhàiri, agus boireannaich a tha gu math buaireasach. Nise chan e facal, mar a thuigeas sibh, chan e facal Sgitheanach a th’ ann idir.

[Ùisdean] An robh e na chleachdadh?

[Ailig] Cha robh e na chleachdadh, chan eil an leithid de rud againn san Eilean Sgitheanach – boireannaich a tha buaireasach.

[Marie] Mar boireannaich Leòdhasach a shaoileadh tu, ’s dòcha?

[Ailig] Sin agad e. ’S tha mi a’ smaoineachadh gur ann à Leòdhas a thàinig am facal bho thùs.

[Ùisdean] Uill fàgaidh sinn aig an sin e ma-thà. ’S ann à Leòdhas a thàinig an dà fhacal a th’ againn ma-thà – ’s e pallan agus gangaid. Agus tha a’ cheist a’ dol oirbhse – càite a bheil an fhìrinn?

[Iain] Dè do bheachd, a Mhàiri?

[Ùisdean] A bheil an còrr cheistean agaibh?

[Màiri ] Chanainns’ gu bheil am facal a thuirt Ailig, gur e facal cruaidh làidir a th’ ann agus ge b’ ann, ’s ann a’ bruidhinn air boireannach ’s dòcha cruaidh làidir a tha e. Saoilinn mi gur e facal a chleachdadh tu airson fireannach…

[Iain] A’ cur sìos air.

[Màiri ] A’ cur sìos air agus gu bheil e rud beag ro chùrs agus so chanainn gur e breug a th’ aig Ailig.

[Ùisdean] Tha sibh ag ràdh gur e a’ bhreug a th’ aig Ailig.

[Iain] Tha.

[Ùisdean] Uill dearbhadh, cò tha ag innse na fìrinn air an taobh seo?

[Iain] Nis.

[Ùisdean] Ma thèid agaibh air rian a dhèanamh dhe na cairtean. Fìrinn aig Ailig!

[Iain] Chan eil mi a’ dol a dh’èisteachd ri facal a chanas Màiri Anna às dèidh seo.

[Ùisdean] Mar sin tha sibh ceàrr.

Chaidh am prògram seo, Aibisidh, a chraoladh an toiseach ann an 2012.

 

 


Sign-up to our newsletter!

Weekly Gaelic to your inbox, with audio!